Đến ngày thứ bảy, hôm 20/1, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ra tuyên bố đầu tiên về một chủng virus mới. Tuy nhiên đến lúc đó, hơn 3.000 người đã nhiễm nCoV sau gần một tuần giới chức im lặng, theo tài liệu nội bộ AP thu thập được và ước tính của chuyên gia.
Sự chần chừ trong 6 ngày, từ 14/1 đến 20/1, không phải là lỗi đầu tiên của chính phủ Trung Quốc khi đối mặt với dịch bệnh, cũng không phải thời gian trì hoãn lâu nhất, vì chính phủ nhiều nước khác cũng chậm trễ trong việc xác định dịch, từ vài tuần đến vài tháng. Nhưng sự trì hoãn bởi nước đầu tiên có dịch xảy ra vào thời điểm quan trọng nhất. Việc Trung Quốc chần chừ để cân bằng giữa cảnh báo dư luận và tránh gây hoảng loạn đã trở thành tiền đề cho một đại dịch lây nhiễm cho hơn 2 triệu người và cướp đi hơn 126.000 sinh mạng, đến nay.
6 ngày nằm trong khoảng thời gian 2 tuần Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh quốc gia Trung Quốc (CDC) không được báo cáo về bất cứ ca nhiễm nCoV nào từ giới chức địa phương, AP xác nhận. Trong khoảng từ 5/1 đến 17/1, hàng trăm bệnh nhân nhập viện, không chỉ ở Vũ Hán mà trên cả nước.
Vẫn chưa chắc chắn liệu lý do là chính quyền địa phương không báo cáo các ca bệnh hay chính phủ không ghi nhận các ca này. Cũng không rõ chính quyền biết những gì vào thời điểm đó ở Vũ Hán. Nhưng theo các chuyên gia, điều rõ ràng là những cảnh báo sớm bị bịt miệng bởi việc kiểm soát tin tức, sự quan liêu và sự do dự khi phải báo tin xấu lên cấp trên. 8 bác sĩ cảnh báo sớm bị trừng phạt vì "lan truyền tin đồn". Dali Yang - giáo sư chính trị Trung Quốc ở Đại học Chicago - cho biết: "Các bác sĩ ở Vũ Hán sợ hãi. Đó là sự đáng sợ đối với cả một ngành nghề".
Do không có báo cáo nội bộ, phải đến khi có ca nhiễm nCoV đầu tiên ngoài lãnh thổ Trung Quốc vào ngày 13/1 ở Thái Lan, lãnh đạo ở Bắc Kinh mới nhận ra nguy cơ về đại dịch. Chỉ đến lúc ấy họ mới phát động kế hoạch tìm người nhiễm trên cả nước - phân phối các bộ xét nghiệm của CDC, nới lỏng điều kiện xác định ca bệnh và yêu cầu giới chức y tế sàng lọc bệnh nhân mà không thông báo với truyền thông. Chính phủ Trung Quốc liên tục từ chối cung cấp thông tin trong những ngày đầu, nói rằng họ đã báo cáo diễn biến cho WHO. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Triệu Lập Kiên khẳng định trong buổi họp báo hôm 10/4: "Tất cả cáo buộc về việc che đậy hay thiếu minh bạch ở Trung Quốc là không có căn cứ".
Nhiều tài liệu nội bộ cho thấy, Giám đốc Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc, Mã Hiểu Vĩ, đưa ra đánh giá ảm đạm về tình hình bệnh dịch trong cuộc họp kín từ xa với các quan chức y tế cấp tỉnh vào 14/1. Một biên bản cho thấy cuộc họp nhằm truyền đạt hướng dẫn xử lý nCoV từ Chủ tịch Tập Cận Bình, thủ tướng Lý Khắc Cường và Phó thủ tướng Tôn Xuân Lan, nhưng không nêu cụ thể các hướng dẫn.
Ông Mã phát biểu trong cuộc họp: "Tình hình dịch bệnh vẫn nghiêm trọng và phức tạp. Đây là thách thức lớn nhất kể từ đại dịch SARS năm 2003 và có thể sẽ trở thành một vấn đề y tế cộng đồng nghiêm trọng".
Ủy ban Y tế Quốc gia là đơn vị y tế hàng đầu của Trung Quốc. Trong một thông báo gửi qua fax, Ủy ban cho biết họ tổ chức họp từ xa vì lo ngại ca nhiễm ở Thái Lan và nguy cơ virus lây lan khi hàng triệu người di chuyển dịp Tết Nguyên đán. Cơ quan này cũng cho biết đã công khai thông tin "một cách cởi mở, minh bạch, kịp thời", theo các hướng dẫn mà ông Tập liên tục ban hành.
Ở mục "nhận thức tỉnh táo về tình hình", biên bản viết rằng "những ca nhiễm theo cụm cho thấy virus có thể truyền từ người sang người". Trường hợp ở Thái Lan được đưa ra để minh chứng cho việc tình hình đã "thay đổi đáng kể" do khả năng lây lan virus ra nước ngoài. Biên bản còn viết: "Tết Nguyên đán sắp tới, sẽ có nhiều người di chuyển và nguy cơ nhiễm virus rồi lây lan là rất cao. Tất cả chính quyền địa phương phải chuẩn bị và phản ứng với đại dịch".
 |
|
Vận chuyển bệnh nhân tới bệnh viện ở Trung Quốc. Ảnh: Global Times. |
Trong cuộc họp, ông Mã yêu cầu chính quyền đoàn kết dưới sự lãnh đạo của chủ tịch Tập Cận Bình, nhấn mạnh những cân nhắc chính trị và sự ổn định xã hội là ưu tiên hàng đầu trước thềm hai cuộc họp lớn nhất của nước này vào tháng 3. Các tài liệu không nêu lý do chính phủ Trung Quốc trì hoãn công bố dịch 6 ngày, nhưng giới chuyên gia cho rằng các cuộc họp trên có thể là nguyên nhân.
Daniel Mattingly - học giả về chính trị Trung Quốc tại ĐH Yale cho biết: "Nhu cầu vì xã hội ổn định và không xáo trộn tình hình trước các cuộc đại hội Đảng rất quan trọng. Tôi đoán là họ muốn chờ thêm một chút xem điều gì sẽ xảy ra".
Sau cuộc họp, CDC Bắc Kinh bắt đầu phản ứng khẩn cấp ở cấp độ cao nhất trong nội bộ vào ngày 15/1. Họ chỉ định các lãnh đạo CDC hàng đầu cho 14 nhóm làm việc, được giao nhiệm vụ gây quỹ, đào tạo nhân viên y tế, thu thập dữ liệu, điều tra hiện trường và giám sát các phòng thí nghiệm. Tỉnh Hồ Bắc bắt đầu được hướng dẫn kiểm tra thân nhiệt tại các sân bay, trạm xe buýt và xe lửa, và hạn chế tụ tập đông người.
Ủy ban Y tế Quốc gia cũng phát hành bộ hướng dẫn dài 63 trang cho các quan chức y tế tỉnh, yêu cầu các quan chức y tế trên toàn quốc xác định ca nghi nhiễm, bệnh viện mở các phòng khám sốt, bác sĩ và y tá phải mặc đồ bảo hộ. Bộ hướng dẫn được đánh dấu "nội bộ, không được lan truyền trên mạng, không được tiết lộ công khai".
Trước công chúng, chính quyền quyết định giảm nhẹ mức độ nguy hiểm của dịch bệnh, chỉ ra rằng mới có 41 ca bệnh vào thời điểm đó. Lý Quần - Giám đốc trung tâm khẩn cấp của CDC Trung Quốc - cho biết vào ngày 15/1: "Chúng tôi đã đi đến thống nhất rằng nguy cơ lây bệnh từ người sang người là rất thấp". Cùng ngày hôm đó, Lý được bổ nhiệm làm lãnh đạo nhóm lên kế hoạch khẩn cấp cho phản ứng cấp độ 1.
Ngày 20/1, chủ tịch Tập Cận Bình lần đầu công bố về nCoV. Chuyên gia dịch tễ hàng đầu Trung Quốc, Chung Nam Sơn cũng lần đầu tuyên bố trên truyền hình rằng virus có thể lây từ người sang người, đồng thời cho biết việc cảnh báo sớm có thể cứu được nhiều mạng người - số ca nhiễm có thể giảm được 2/3, theo một nghiên cứu sau đó.
Zuo-Feng Zhang, một chuyên gia dịch tễ ở Đại học California, Los Angeles, cho biết: "Điều này thật đáng sợ. Nếu họ hành động sớm 6 ngày, sẽ có rất ít bệnh nhân và các cơ sở y tế sẽ đủ khả năng để chữa trị. Chúng ta có thể đã tránh được sự sụp đổ của hệ thống y tế ở Vũ Hán".
Một số người lại cho rằng chính phủ Trung Quốc đã âm thành hành động quyết liệt. "Họ có thể không nói chính xác sự thật, nhưng họ vẫn thực hiện điều đúng đắn. Vào ngày 20/1, họ đưa ra cảnh báo toàn quốc, đây không phải sự chậm trễ vô lý", Ray Yip - cựu giám đốc văn phòng CDC Mỹ tại Trung Quốc, nhận định.
"Nếu giới chức y tế cảnh báo sớm, điều này có thể gây hại cho uy tín của họ và giảm khả năng huy động toàn xã hội của họ", Benjamin Cowley - nhà dịch tễ ở Đại học Hong Kong - cho biết.
 |
|
Ảnh: Global Times. |
Các bác sĩ và y tá ở Vũ Hán cho biết có rất nhiều dấu hiệu cho thấy nCoV có thể lây từ người sang người từ cuối tháng 12. Đơn cử như nhiều bệnh nhân chưa đến chợ hải sản Hoa Nam ở Vũ Hán và các nhân viên y tế cũng nhiễm bệnh. Nhưng chính quyền đã ngăn cản nhân viên y tế báo cáo những trường hợp như vậy. Họ thắt chặt tiêu chí ca bệnh khi mà bệnh nhân không chỉ phải xét nghiệm dương tính mà mẫu này phải gửi về Bắc Kinh xét nghiệm lại. Họ yêu cầu nhân viên báo cáo lên quản lý trước khi báo cáo lên cao hơn rồi trừng phạt bác sĩ vì cảnh báo dịch bệnh.
Hệ quả là không có ca nhiễm mới nào được báo cáo trong 2 tuần kể từ 5/1. Trong thời gian này, đội chuyên gia từ Bắc Kinh cử đến Vũ Hán cho biết họ không tìm thấy dấu hiệu về mức nguy hiểm hay việc lây nhiễm từ người sang người. Trưởng nhóm Xu Jiango cho biết: "Trung Quốc có kinh nghiệm kiểm soát dịch bệnh nhiều năm, không thể có chuyện virus sẽ phát tán rộng rãi vào dịp Tết Nguyên đán". Ông cũng nói rằng không có bằng chứng cho việc lây từ người sang người và mối nguy từ virus là rất thấp.
Đội chuyên gia thứ hai công tác từ ngày 8/1 cũng báo kết quả tương tự, trong khi nhiều bác sĩ và y tá ở Vũ Hán đổ bệnh. Cả 2 đội chỉ tìm kiếm những bệnh nhân viêm phổi nặng, bỏ sót những người có triệu chứng nhẹ. Họ cũng thu hẹp phạm vi nghiên cứu và tập trung vào những người từng đến chợ Hoa Nam. Cả hai đội đều sai lầm.
Sau khi mối đe dọa của Covid-19 trở nên rõ ràng, một số chuyên gia đổ lỗi cho Vũ Hán vì che giấu ca bệnh. Wang Guangfa, trưởng nhóm chuyên gia số 2, viết trên Weibo: "Tôi luôn nghi ngờ có lây từ người sang người". Wang sau đó nhiễm nCoV và đổ bệnh ngay sau khi trở lại Bắc Kinh vào ngày 16/1.
Thị trưởng Vũ Hán lúc đó, Zhou Xianwang (Chu Tiên Vượng) đổ lỗi cho quy tắc bảo mật thông tin quốc gia nên ông chỉ có thể công khai thông tin sau khi được cho phép. Do vậy, nhiều lãnh đạo cấp trên của Trung Quốc không hề nắm được tình hình.
Một chuyên gia y tế nhà nước giấu tên cho biết: "CDC hành động chậm chạp, cho rằng mọi việc vẫn ổn. Nếu chúng tôi bắt đầu làm việc gì đó sớm hơn 1-2 tuần, mọi việc có thể khác hơn nhiều".
Ở Thâm Quyến, một đội bác sĩ dẫn đầu bởi nhà vi khuẩn học Yuen Kwok Yung sử dụng bộ xét nghiệm của mình để xác nhận một gia đình 7 người có 6 người mắc virus vào ngày 12/1. Yuen cho biết ông đã thông báo cho tất cả các cấp CDC nhưng nhiều thành viên của CDC còn không hề xem qua báo cáo của Yuen. Chỉ khi ca bệnh ở Thái Lan được công khai, giới chức y tế mới bắt đầu lên kế hoạch đối phó với dịch bệnh trên cả nước.
Số ca ở Vũ Hán bắt đầu tăng chóng mặt. Trên cả nước, hàng chục ca được xác nhận, nhiều ca trong số đó là các bệnh nhân bị nhiễm từ trước nhưng không được xét nghiệm.
Ở Chiết Giang, một người đàn ông nhập viện ngày 4/1 nhưng đến 17/1 mới được cách ly và tuyên bố dương tính vào ngày 21/1. Bệnh nhân của Yuen được phát hiện vào ngày 12/1 nhưng đến ngày 19/1 mới được ghi nhận là dương tính. Ngày 18/1, Bệnh viện Hiệp hòa Vũ Hán tổ chức một cuộc họp khẩn, hướng dẫn nhân viên thực hiện chính sách cách ly nghiêm ngặt, trước cả cảnh báo của chủ tịch Tập Cận Bình.
Một chuyên gia y tế cho biết vào ngày 19/1, khi cô đi thăm một bệnh viện được xây sau dịch SARS, chứng kiến các nhân viên y tế chuẩn bị hàng trăm giường cho người bệnh. "Những người làm việc trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm tại Trung Quốc đều biết về điều gì đó đang diễn ra. Họ đã lường trước về chuyện này", cô nói.
>>Xem thêm: Số liệu Trung Quốc công bố có đáng tin không?
Huyền Anh (Theo AP)
Post a Comment